Татьяна Охлопкова, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ-га материаловед химик
Киһи майгытын, ис кутун билиэххин баҕарар буоллаххына, хайдах тэринэн олорорун көр дииллэр. Татьяна тэлгэһэтэ бүтүннүү сибэккинэн, эгэлгэ оҕуруот аһынан симэнэн турарын көрүөххэ астык. Аны сыта-сымара минньигэһин. Санааҕар, ырай муннугар ыалдьыттыы сылдьар курдуккун.
– Оҕо сааһым Нам улууһун сиригэр-уотугар ааспыта. Тыа ыалын сиэринэн сүөһү, куурусса, хаас иитэрбит таһынан уһаайба иһинээҕи учаастакка ийэм олус элбэх оҕуруот аһын ыһара. Үс тэпэлииссэ, хортуоппуй олордор икки улахан сир, киһи ааҕан сиппэт кирээдэлэрэ. Ийэбин саҥаны айааччы диэн ааттыыбын. Бары биир киһи курдук оҕурсу, помидор олордор кэмнэригэр кини биһиги нэһилиэкпитигэр бастакынан дьэдьэн, клубника, физалис, тыква уонна да атын сэдэх култууралары олордон саҕалаабыта. Оҕолор бары бу улахан хаһаайыстыбаны көрөргө-истэргэ тутаах көмөлөһөөччү буоларбыт. Ийэм «оҕуруокка уу кута иликкинэ, оонньуу барбаккын» диэн ирдэбиллээх буолара. Ардах буоллун, куйаас сатыылаатын – куруук оҕруокка үлэлиирбит, көҥүл сылдьар оҕолорго ымсыырарым. Онно сүрэхпэр астаран хаһан да оҕуруот аһа олордуом суоҕа диирим.
Күн-дьыл ааһан истэ, ыал буолбуппутун кэннэ кэргэним дьиэ тутан онно көстүбүт. Тэлгэһэм иһэ кураанах, аҥаардас дьиэ турар. Бастаан кыра сиргэ күөх туманы олортум, иккис сылыгар оҕурсу. «Бэйэ аһын сиир олус да үчүгэй эбээт!» диэн санаа күлүм гынна уонна олус күүстээх баҕа санаа үөскээтэ… Болҕомтобун ураты астарга уурарым. Редис олордор буоллахпына – уон көрүҥүн: маҥан, кубархай кыһыл, хара саарыл уо.д.а. Моркуобу эмиэ арааһы барытын: хара саарыл, араҕас дьүһүннээхтэри, мээчик курдук бөкүнүктэри. Били оҕо сылдьан сөбүлээбэт дьарыгым хантан эрэ төттөрүтүн киһини умсугутар дьарык буолан күөрэйэн тахсыбыта. Кэргэним, оҕолорум бачча элбэх оҕуруот аһын сиэбэттэр. Үһүс уолбунан хат сылдьан сибэкки фермердэрин туһунан ыстатыйаны аахпытым. Онтон ыла өйүм-санаам барыта сибэкки буолбута. Хантан, тугу, хайдах ыларбын толкуйдуур буолбутум. Бастаан утаа маннааҕы сибэкки маҕаһыыннарыгар кууһунан диэн астра, цинния, подсолнух олордуохха баара диэн толкуйдаабытым. Маҕаһыыннар маннык суортары соччо сэҥээрбэтэхтэрэ, ол иһин үргэммит сибэкклэрим хаалан хаалыахтара диэн аатырбыт сибэкки оскуолатыгар флорист идэтигэр үөрэммитим. Атыылыырбар бастаан утаа саллыбытым аҕай. Ол эрээри дьон-сэргэ чэчиктэрбин тулуурдаахтарын, сибиэһэйдэрин иһин сыаналаабыта. Маннык сибэкки дьөрбөтө сыттыын-сымардыын ураты буолар.
Билигин селекция күүскэ киирэн, чээл күөх эбэтэр өһөх кыһыл подсолнух, хойуу эминньэхтээх космея, лайм өҥнөөх цинния, күөх олус хойуу эминньэхтээх лилия курдук сэдэх көрүҥнэр үөскээтилэр. Сылын ахсын уопутуран Саха сиригэр сэдэхтик үүннэрэр сиэккилэри олордон саҕалаабытым: тюльпан, нарцисс, мускари, сааһын крокус, оттон сайынын 50 араас үүнээйини, олор быыстарыгар олох сэдэх ранункулюс, анемон, каллы, георгин.
Билигин «Самаан» (самаан сайын диэнтэн) көннөрү ферма буолбакка, комьюнити диэххэ сөп. Манна араас көрсүһүүлэри тэрийэн кэрэни кэрэхсиир, сыаналыыр дьону түмэбин. Сайын устата олус элбэх ыалдьыт кэлэн барар, кирээдэлэри кэрийэ сылдьан сөбүлээбит үүнээйилэрин быһан сибэкки дьөрбөтүн хомуйаллар. Сыл аайы фермам улаатан, тэнийэн иһэр. Биир дойдулаахтарбар аан дойдуга аатырбыт селекцияламмыт үүнээйилэри көрдөрүөхпүн, киһи илиитин сылааһыгар бигэнэн үүммүт кэрэни кэрэхсэтиэхпин баҕарабын.
