Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа, поэт Тимофей Сметанин улуу Өлүөнэ кытылыгар кынаттаах кэриэс тылларын анаабыта: “Мин дьолум, тапталым барыта манна баар”.
Дьиҥнээх Кыайыы диэн төрөөбүт дойдуну иччилээн олоруу, киинин түспүт, биһигиҥ ыйаммыт ытык төрүт сириҥ уйгутун уһансыы. Билигин үгүс улуустарга тыа сирэ огдолуйда: ыччат тохтообот, дьиэ-уот тэриммэт, оҕо-уруу төрөппөт, түптээх үлэ-хамнас
көстөн биэрбэт. Толору хааччыллыылаах дьиэ-уот, аныгылыы сибээс, технология кыаллыбат, суол-иис хобдох, үп-ас кырыымчык. Төрүт сирдэр кырдьан, өтөхсүйэн, бы-
раҕыллан, өбүгэлэр олорбут алаастара чуҥкуйан, былыргыны былыт сабан
эрэр.
Дойдумсах буолуу дьиҥнээх ис хоһооно аныгы тыл тамаҕар военно-патриотическай, советскай иитии сабыдыалыгар баттата сылдьар. “Кыыс – омук анала” диэн дьахтарга дойдумсах майгыны иитии төрдүттэн суолтата намыһах. Оттон эр киһини төрүөҕүттэн ииттинэр сирдээн, ол сирин-дойдутун көмүскүүр тыыҥҥа иитэллэрэ. Төрөөбүт дойдутуттан тэлэһийэ сылдьар киһини “хаамаайы”, “быралгы”, “бас – баттах барбыт ”
диэн сэмэлииллэрэ.
Киһи олоҕун саамай сүрүн суолталарын үс сир көрдөрөр: 1) паспоргар суруллар төрөөбүт сириҥ; 2) билигин олохсуйан, дьиэ-уот тэриммит сириҥ; 3) көмүллүбүт сириҥ. Ханна төрүүргүн бэйэҥ тал-баккын. Олохсуйар сиргин дьэ бэйэҥ талаҕын, оттон көмүллэр сиргин кэриэскэр этиэххин сөп. Биллиилээх дьон көмүллүбүт сирдэрэ общественнай-политическай суолталаах, ол иһин мавзолей туталлар, араас өйдөбүнньүк бэлиэлэрин туруораллар. Эбэтэр кистииллэр, сүтэрэллэр. Ол курдук, Улуу Ойуунускай ханна сытара кэм да кистэлэҥ.
Эр киһи дойдумсах буолуута сэрииһит майгытыгар тирэнэр буолан, государство туһатыгар эр киһини “дойдугун көмүскүүр ытык иэстээххин” диэн ыгаллар. Оттон государство сирин иэнэ уонна интэриэһэ киэҥ, онон ханна да баара биллибэт чиэски
сири көмүскүү диэн сорунан, быралыйар ыраах сытар алаас-үрэх төрдүн төрүт алаастарын тулаайахсытан, элбэх чулуулар кырамталара туспа-туора сир ньууругар хаалбыттара.
Онтон салгыы советскай иитиигэ “патриотизм” диэн төрүт сиргэ -уокка сыстаҕаһа суох, “мой адрес не дом и не улица, мой адрес Советский Союз” диэн буолбута. Ол түмүгэр бэйэ ньээкэ уйатын туттубакка, төрүт сирэ-уота суох көтүмэх көлүөнэ үөскээн, кэмэ
кэлэн төннөн эрэр. Онон билигин улаатар-сайдар ыччаты дьиҥнээх дойдумсах майгыга иитэргэ тоҕоостоох кэм кэллэ!
Төрөөбүт дойдуга олорортон астыныы, аймах-билэ дьоҥҥор туһалаах буолуу, өбүгэ төрүт сирин иччилээһин – бу дьол! Дойдутугар дьолун булбатах эрэ киһи дьол көрдүү атын сирдэргэ үтүөх -батаах сылдьарга күһэллэр.
Элбэх олохтоох омуктар аан дойдуга төрүт өбүгэ сирдэриттэн күүһүнэн үтүрүллэн үүрүллэн, олохторо огдолуйан сору-муҥу көрө сылдьаллар, туора тутуллаллар. Манна Саха сиригэр да миграннар диэн сабардыыр дьон тоҕуоруһан эрэллэр. Кинилэр тыа си-
ригэр өтөн киирэн иһэллэрэ биллэн эрэр.
Онон дьиҥнээх саха киһитин анала – төрөөбүт төрүт сирин иччилээһин, онно уйгулаах олоҕу тутан оҕо-уруу тэнитэн, олохтоохтук дьаһанан, өбүгэ хаалларбыт киэҥ-нэлэмэн Сахабыт сирин сабардааһын! Дьоллоох киһи – дойдумсах!
Ульяна Винокурова
