«Далбар Хотун» — 2026 күрэххэ «Хоһуун хотун» номинация хаһаайката Хаҥалас улууһун Улахан Аан олохтооҕо Светлана Васильева буолбута. Кини оҕолорун-урууларын кытта сыанаҕа тахсан бэйэтин билиһиннэрбитигэр, атаҕар бигэтик турар тыа ыалын дьиҥ холобурунан буолаллара көстүбүтэ. Светлана бу анаммыт номинациятыгар олус сөп түбэһэр. Түөрт оҕо тапталлаах күн күбэй ийэтэ, үс минньигэс сиэн эйэҕэс эбэтэ. Саха өрөспүүбүлүкэтигэр биир чулуу үлэлээҕинэн биллэр «Бөртө» сылгы собуотун тутаах киһитэ Светлана Васильева биир дойдулаахтарыгар ытыктанар. Биһиги көрсөрбүтүгэр ыал ийэтэ үлэ үөһүгэр сылдьара. «Сарсын сайылыкпытыгар көһөөрү сылдьабыт, онно мин үлэбин уонна сөбүлүүр дьарыкпын дьүөрэлээн, дууһалыын сынньанабын», – диэн үөрүүлээх сонунун кэпсээбитэ.
Светлана Владимировна тыа хаһаайыстыбатын удьуор туруу үлэһиттэрин дьиэ кэргэнигэр Жуковтартарга иккис оҕонон төрөөбүт. Эбэлээх эһэтэ, ийэлээх аҕата тыа хаһаайыстыбатын өрө туппут дьон.
«Ийэм Мария Николаевна үйэтин тухары ыанньыксытынан үлэлээбитэ, аҕам Владимир Семенович сантехник-электрик этэ. Бииргэ төрөөбүттэр түөрпүт», – диэн кини сэһэргэһиибитин саҕалыыр.
Кэргэнин Алексейи кытта 30 сыл анараа өттүгэр таптаһан сүрэхтэрин холбообуттар. 30 сыл иллээхтик, алаһа дьиэ тэринэн, икки уол, икки кыыс оҕоҕо күн сирин көрдөрөн, бигэ туруктаах дьиэ кэргэн аатын ылан олороллор.
Светлана төрүөххэ эппиэттээх сүрүн үлэһит, осеменатор, хаһаайыстыбаҕа үлэлээбитэ 20 тахса сыл буолла. Кини — СӨ тыа хаһаайыстыбатын туйгуна.
«Мин “Бөртө” сылгы собуотугар бастаан ньирэй көрөөччүнэн үлэҕэ киирбитим, үс сыл үлэлээн баран, осеменатор үөрэҕэр үөрэнэн, бу күҥҥэ диэри идэбинэн үлэлии сылдьабын», – диэн үллэстэр.
Светлананы коллегалара, «Бөртө» сылгы собуотун дириэктэриттэн улэһиккэ тиийэ бары убаастыыллар, өйүүллэр, сыаналыыллар. Тарбахха баттанар биир бастыҥ үлэһитинэн ааҕаллар. Ол да иһин буоллаҕа кини дьиэ кэргэнигэр анал бырагырааманан дьиэ туттарбыттар.
Светлана Владимировна үлэтин ис-иһиттэн астынара өтө көстөр. Өрө көтөҕүллэн олорон кэпсиир:
«Үлэбин сөбүлүүбүн. Тэрилтэбигэр 100 тахса киһи үлэлиир. Убойнай сыах, үөрэтэр киин, остолобуой үлэлииллэр. Үөрэх киинигэр тыа хаһаайыстыбатын кыһатыгар үөрэнэ сылдьар устудьуоннар кэлэн үөрэнэллэр, уопутураллар.
Тэрилтэбитигэр үлэнэн эрэ олорбоппут. Араас сынньалаҥ тэрээһиннэри ыытабыт. Айылҕаҕа “Ыанньыксыт ыһыаҕа“, сайылыкка тахсыыга “Түптэ буруота” буолааччы. Онно дьэ, үөрүү-көтүү буолар, бастыҥ үлэһиттэри наҕараадалыыллар.
Тыа хаһаайыстыбатын күнүгэр, Дьахтар күнүгэр, үбүлүөйдээх куннэргэ бары биир халыыбынан таҥнан, араас эҕэрдэ толкуйдаан мэлдьи инники күөҥҥэ сылдьабыт», – диэн ис-иһиттэн сырдаан олорон кэпсиир.
Оҕолорум, кэргэним- тутаах өйөбүллэрим
Васильевтар дьиэлэригэр сиэн минньигэс «эбээ», «эһээ» диэн саҥата тохтоло суох чоргуйар.
Улахан кыыһа Сахая ийэтин курдук тыа хаһаайыстыба идэтин баһылаан, эмиэ «Бөртө» сылгы собуотугар үлэлиир. Үтүө үлэтин иһин тэрилтэтиттэн махтал суруктардаах. Уолаттар Коля, Эрхан ыаллар, эмиэ үлэлиир тэрилтэлэригэр бастыҥ үлэһиттэринэн биллэллэр. Кыралара Күннэй оскуола үөрэнээччитэ, научнай-практическай конференцияларга ситиһиилээхтик кыттар.
«Оҕолорбун бэйэм холобурунан үлэҕэ, кэрэҕэ, дьоҥҥо сыһыаҥҥа иитэбин. Оҕолрбут күүс-көмө дьон. “Далбар Хотун” күрэххэ кыттарбын истэн, олус үөрбүттэрэ, бары кыһаллан туран кыттыбыттара, өйөбүллэрэ баһаам этэ. Биһиги дьиэбитигэр тугу барытын биир сүбэнэн оҥоробут.
Мин эрэллээх сарын, дурда-хахха киһибинэн кэргэним Алексей Николаевич буолар. Ыал буолуохпутуттан араас куонкурустарга кыттан кэллибит. Мин айан-тутан оҥорбут оҥоһуктарбын, ииспин, аспын уонна да атыны бастакынан тапталлаах кэргэним Алексей сыаналыыр», – диэн кэпсиир.
Сатаабаппын диэн баран олорбот
Светлана Владимировна тарбаҕар талааннаах уонна да олус элбэх дьоҕурдаах ийэ. Кини мэлдьи «киһи сатыырын киһи сатыахтаах» диэн быһаарар. Ол иһин туохтан да толлон олорбот.
Аҥардас уран ииһэ сөхтөрөр! «Далбар Хотун» күрэххэ дьиэ кэргэнинэн тахсан кыттар сахалыы таҥастарын барытын бэйэтэ тикпит. Дэлэҕэ да күлэн кэпсиэ дуо: «Уоппускабын ыларым саҕана, дьон билэ охсон сакаас бөҕө биэрэллэр. Иистэнэр массыынабын тута да иликпинэ», – диэн.
Светлана сайынын айылҕа минньигэс бэлэҕиттэн сомсон сир астыырын, араас элбэх көрүҥ оҕуруот аһын олордорун, дьэрэкээн сибэккилэринэн тэлгэһэтин киэргэтэрин, таҥас арааһын тигэрин, минньигэстик ас астыырын, баайарын, дьэрэкээн оҕуруоларынан араас оҥоһуктары оҥорорун, сир, оҕуруот аһын кэнсиэрбэлиирин сөбүлүүр. Онон кини сатаабата диэн суох.
«Аан бастаан оҕуруонан дьарыктанан саҕалаабытым. Араас быыстапкаларга кыттыбытым, маастар-кылаастары ыытар буолтум. Кэлин таҥас тигиитинэн үлүһүйбүтүм. Уһуйаан иитиллээччилэрэ бөлөҕүнэн, оскуола үөрэнээччилэрэ кылааһынан араас күрэхтэргэ таҥас арааһын тиктэрэллэр», – диэн үллэстэр.
Светлана дьүөгэлэрэ кэпсээбиттэринэн, киниэхэ оннооҕор Дьокуускайтан тиийэ сакаас бөҕө киирэр эбит. Ону таһынан бииргэ үлэлиир дьүөгэлэригэр эмиэ баҕаларынан сахалыы таҥас кэмпилиэгин тигэттээбит. Дьиэ кэргэнин сахалыы таҥаһынан толору хааччыйбыт. Быйыл бэйэтигэр кыһыҥҥы сахалыы сон кэмпилиэгин тиктибит. Кыра таҥастартан саҕалаан көстүүмнэргэ, курткаларга, соннорго тиийэ тигэр.
Дьоллоох эрэ буол
Светлана Владимировна инникитигэр былаана киэҥ. Кини сайынын көтөрдөрү иитэр: кууруссалары, индэктары, хаастары. Оҕуруот аһын, сибэккилэри олордор.
Кини кыһыҥҥы өттүгэр үлэлиир улахан теплица туттуон баҕарар. Көтөрдөрүн төгүрүк сыл иитэр баҕа санаалаах.
Мин кини чугас дьүөгэтигэр Альбина Валерьевнаҕа Света туһунан материал суруйарбын эпиппэр: «Света сурунаалга тахсыан сөптөөх киһи. Кини киһи быһыытынан истиҥ дьүөгэ, үтүө сүбэһит-амаһыт, күүстээх санаалаах, инникигэ эрэллээх, кэпсээннээх-ипсээннээх, дьээбэлээх-хооболоох, күлэ-үөрэ, мичилийэ сылдьар киһи. Бэйэтин дьоҕурун таба туһанан, олоххо аналын булан, сөбүлүүр үлэлээх буолан дьоллоох киһинэн ааҕабын», – диэбитэ.
Сардаана КУЗЬМИНА.
