Олоххо ордук туох үрдүктүк тутулларый? Бу ыйытыыга киһи күннээҕи түбүгэр сигэнэн араас хоруйу биэриэн сөп. Ол эрээри ыарыы-дьаҥ тирээн кэллэҕинэ өйдүүгүн эбээт, киһи чэгиэн сылдьара тугунан да сыаналаммат күндү буоларын.
Онон киһи доруобуйатын туһугар бэйэтэ эрэ эппиэтинэстээҕин тоһоҕолоон туран, биһиги ыарыылары сэрэтии үлэтин кэккэ өрүттэрин кэпсиэхпитин баҕардыбыт. Онуоха Дьокуускай куорат 1 №-дээх поликлиникатын ыарыыны сэрэтиигэ отделениетын сэбиэдиссэйин, үрдүк категориялаах терапевт бырааһы, РФ, СӨ доруобуйаларын харыстабылын туйгунун Ефросинья Дьячковскаяны кытары кэпсэттибит.
Ыспыраапка
Ефросинья Михайловна Дьячковская Дьокуускай куорат 1 №-дээх поликлиникатыгар 1995 сыллаахха гематолог бырааһынан үлэлии кэлбит. 2007 сыллаахха ыарыыны сэрэтиигэ отделениеҕа сэбиэдиссэйинэн анаммыт. Кини салайыытынан ыарыыны сэрэтии үлэтэ үрдүк таһымҥа тахсыбыта. Билиҥҥитэ бу отделение нөҥүө сылга 30 тыһыынчаттан тахса киһи доруобуйатын көрдөрүнэр уонна ыарыылары утары быһыыны ылар.
Төрүөттэр
«Өлөн туорааһын, инбэлииккэ тахсыы үксүн сыстыгана суох дьарҕа ыарыыны көрдөрүммэккэ, эмтэммэккэ сылдьартан тахсар. Ол иһин киһи сылын аайы доруобуйатын көрдөрүнэрэ олох ирдэбилинэн буолуохтаах», – диэн Ефросинья Михайловна этэр.
Мэдиссиинэ ыспыраапкатынан, сыстыгана суох дьарҕа ыарыыларынан сүрэх уонна тымыр, тыынар уорган, сүһүөх, тирии ыарыылара, искэн уонна саахар диабета буолаллар.
Ыарыыга сабыдыаллыыр ордук сытыы төрүөттэринэн үрдүк хаан баттааһына, табахтааһын, арыгылааһын, үрдүк холестерин, иҥэмтэтэ суох хобдох, элбэх туустаах аһылык, уойуу, аҕыйахтык хамсаныыттан эт сиин улугуруута уонна да атыттар буолаллар.
Искэн ыарыыларын сэрэтии
Ефросинья Михайловналыын кэпсэтиибитигэр искэн ыарыыларыгар болҕомтобутун уурдубут.
«Биһиги диспансеризацияҕа кэлбит киһиэхэ анкета толотторобут, ол ыйытыыларынан бу киһини араак ыарыытыгар уорбалыахха сөбүн-суоҕун быһаарабыт». – диир кини.
Тыынар уорган искэнэ
Тыынар уорган араагын 85–90% биричиинэтинэн табах тардыы буолар. Олоҕуҥ устата төһөнөн уһуннук табахтыыгын, соччонон ыарыыга ылларар куттал улаатар. Ордук 20-тэн элбэх сыл тохтоло суох табахтаабыт дьон тыҥа араагынан ыалдьыахтарын сөп.
Тыҥа араагын сибикитэ
Киһи түөһэ нүөлүйэн ыалдьар, аҕылыыр, тыына кылгыыр, куолаһа кэһиэҕирэр, ыйааһына түһэр, хаанынан силлиир.
Бу сибикиттэн биирин эмит булбут буоллаххытына, тута бырааска көрдөрө барыахтааххыт.
Табаҕын бырахпыт киһи бу ыарыыга ылларар куттала кыччыыр.
Түөс былчархайын искэнэ
Түөс былчархайын араага искэннээх ыарыыларга аан дойдуга бастакы кэккэҕэ турар. Ол эрээри диагностика ньымата сайдан, бу ыарыыны эрдэ булан эмтиир буоллулар.
Сибикитэ
Түөскэ хомуок курдук кытаанах эттик үөскүүр, түөс быһыыта уларыйар, эмиийтэн хаан кэлэр, тириитэ хатар, хонноххо баар лимфа былчархайдара улааталлар.
Ыарыы ордук кими буулуон сөбүй?
Уларыйбыт BRCA1 эбэтэр BRCA2 ген удьуордаабыттар.
Төрөппүттэриҥ эбэтэр бииргэ төрөөбүттэриҥ түөс эбэтэр яичник искэннэринэн ыалдьыбыт буоллахтарына.
Итини таһынан олус уойуу, оҕо төрөппөтөхтөр эбэтэр сааһыран баран оҕоломмуттар, оҕотугар түөһүн эмтэрбэтэх ийэ, гормонунан эмтэнэр дьахталлар уонна да атыттар ыалдьыахтарын сөп.
Онон дьахтар 39 сааһыгар диэри сылга биирдэ маммолог бырааска көрдөрүөхтээх. 39 сааһын кэнниттэн маммологу таһынан маммографияны уонна түөс былчархайдарын чинчийэр УЗИ-ны ааһыахтаах.
Очоҕос искэнэ
Бу ыарыы тарҕаныытынан биэс бастакы турар искэн ыарыыларын иһигэр киирсэр. Ордук 50 саастарын ааспыт дьон ыалдьар түгэнэ үгүс. Бастаан утаа бу ыарыы олох биллэрбэт. Ол иһин сылын аайы доруобуйаны көрдөрүнэр ирдэнэр. Быраас искэн үөскүүрүгэр төрүөт буолуон сөп полиптары булан, ыарыыны быһа түһэн, араакка тиэрдиэ суоҕун сөп.
Сибикилэр
Убаҕаһынан тахсан киирэр эбэтэр олох да уһун кэмҥэ хойуута тахсыбат (запор). Иһэ үллэр уонна кымаахтыыр. Тахсан киирэригэр ыалдьар, хаан кэлэр. Ыйааһына түһэр, анемиялыыр, очоҕоһо аһы ыыппат буолар. Бу сибикилэр ыарыы күөдьүйбүтүн кэннэ билэллэр.
Ыарыы ордук кими буулуон сөбүй?
50-тан саастаах дьон, төрөппүттэрэ эбэтэр бииргэ төрөөбүттэрэ бу ыарыынан ыалдьыбыт буоллахтарына, олус элбэх эти, халбаһыны сиир, сыалаах-арыылаах аһы аһыыр, табахтыыр, сотору-сотору арыгы иһэр дьон. Ону таһынан аденоматозный полипоз диэн ыарыынан ыалдьар уонна иһигэр сүһүрүү (воспаление) баар буоллаҕына. Онон бу сибикилэртэн бэйэҕитигэр биири эмит бэлиэтээбит буоллаххытына, бырааска кэлэн көрдөрөн, анализ туттаран ыарыы төрүөтүн эрдэ быһаартаран эмтэниҥ.
Тирии искэнэ
Аан дойдуга тирии искэнин ыарыыта эмиэ киэҥник тарҕаммыт ыарыылар ахсааннарыгар киирсэр.
Сибикилэрэ
Тириигэ чиҥ эттиктэр үөскүүллэр, синньигэс, бытархай тымырдара көстөр буолаллар, кубархай кыһыл оҥнөөх төгүрүктэр үөскүүллэр.
Ыарыы үөскүүр төрүөттэрэ
Күҥҥэ уһуннук сылдьар, солярийга сотору-сотору сытар, итиэннэ ордук сырдык тириилээх дьону бу ыарыы буулуур. Маны таһынан кутталлаах химическэй эттиктэри (бензин, солярка, мышьяк уо.д.а.) кытта үлэлиир дьон ыалдьыахтарын сөп уонна ион уотунан тыктарыы кутталлаах.
Уһуннук күн уотугар сылдьартан туттунар ордук, тирии куурбатын-хаппатын туһугар тустаах креми туһаныҥ, ааһан быстыбат кутургуйа уонна да атын баастары эмтэниҥ, оттук бородууксуйаларын (бензин, солярка уо.д.а.) туһанан үлэлиир дьон кичэллээхтик сууна сылдьыҥ, баас чэрин хастаамаҥ, тарбаамаҥ.
«Биһиги „удьуордарыгар уһун үйэлээхтэр бааллар“ диэн этиини үгүстүк истэбит. Ол эрээри, уһун үйэ төрүттэргиттэн эрэ буолбукка, эн олоҕуҥ оҥкулуттан эмиэ тутулуктаах. Онон куһаҕан дьаллыкка охтубакка, аспытын-үөлбүтүн көрүнэ-харана, сөбүгэр хамсана уонна булгуччу доруобуйабытын көрдөрүнэ сырыттахпытына, олохпут хаачыстыбата тупсара саарбахтаммат», – диэн Ефросинья Дьячковская түмүктээтэ.
