Социальнай ситим олоххо киирэн, оннун булбут кэмигэр суорумньу бөлөхтөрө баар буола түспүттэрэ. Биир өттүттэн көрдөххө, сааһырбыт дьон булсан, саҥаттан ыал буолан, өйөһөн-өйдөһөн олороллоругар сүрдээх үчүгэй, туһалаах суол. Оттон иккис өттүттэн ыллахха, аата да, хаартыската да суох, бөрө, эһэ сирэйин туруоруммут эр дьон, кыталык, куба, сибэкки кэннигэр саспыт кэрэ аҥаардар талбыттарын туойар, тылынан оонньуур, ыыстаһар, сороҕор үөхсэр да түһүлгэлэрэ буолар. Соҕотох дьон тэһийэр, тыыннарын таһаарар сирдээхтэрэ эмиэ үчүгэй курдук. Бөлөх хайдах олороро салайар админыттан олус тутулуктаах. Бэйэм, огдообо киһи, бырааппын туһанан суорумньу бөлөхтөрүгэр киирэ сылдьааччыбын. Ханна да аһаҕастык сылдьарбын сөбүлүүбүн. Аатым баар, хаартыскам баар. Кистэнэр дьону муодарҕыыбын, саһан олорон талбыппытын суруйуохпут дии саныыллар быһыылаах. Суорумньу бөлөхтөрүгэр түбэспит түгэннэрбиттэн аҕыйаҕы суруйуом.
Биир бөлөххө киирдим. Бастаан дьылыйан олордум, бөлөх санаатын дуу, истиилин дуу билээри. Биир сарсыарда дорооболоһон аккырыыкка ыыттым. Сонурҕааһын буолла. «Кырасаабысса», «хантан көһүннүҥ» диэтилэр, «билсиһиэххэ» дэстилэр. Уопсай кэпсэтии буолла. Ол кэмҥэ… ол кэмҥэ биир ыспыраапкалааччы дьүөгэ көһүннэ: «бу кини оннук», «ити киһи итинник», «саҥа киирбиттэргэ саба түһэн баран, сотору үөҕүө», «ити киһи сымыйаччы, кыахтаахпын эҥин диэҕэ, туга да суох эрээри…» Кэбиис, куоттум.
Саас күн уота тэһэ көрөн, эмиэ биир бөлөххө киирдим. Син балай да таһымнаах бөлөх эбит. Админ үчүгэйдик үлэлиир. Бары хаартыска эҥин бөҕө. Манна син олордум. Көннөрү сэлэһии, былыргыны ахтыһыы, ырыа, кэпсээн ыытыһыы эҥин баһаам. Онтон биир киһи тус сурукпар киирдэ. Куорат киһитэ эбит. Аргыый кэпсэтэбит. Билэрэ- көрөрө элбэх, сөбүлүөм иһин, саха омук төрдүн-төбөтүн, култууратын бэркэ билэр, сиэргэ-туомҥа быһаарсар. Өйдөһүү барда. Хаартыска ыытыһыы буолла. Сахаҕа сүрдээх номоҕон дьүһүннээх, сэргэх киһи эбит. Үһүс ыйбытыгар бардыбыт. Арай, биир күн киһим ыйытта: «Эн кэргэн тахсыаҥ этэ дуо? … улууһугар көһөн кэлиэххин сөп дуо?». Тыый! Соһуйдум. «Куоракка олоробун диэбитиҥ дии», – диибин. Салгыы кэпсиир: «Куоракка олоробун, эйигин сөбүлээтим, ол иһин бырааппар кэргэн кэпсэтэбин. Олох тыаҕа олорор, бөһүөлэккэ ахсааннаахтык киирэр. Төрүт сахалыы
өйдөөх-санаалаах, сахаҕа бөдөҥ-садаҥ, холку майгылаах, эн олох тапсыаҥ этэ. Үйэтигэр ойох ылбатах, дьахтарга чугаһаабатах киһи. Үлэһит бөҕө, булчут, балыксыт, кииһинэн көмүө. Быраатым дьахтар тапталын, истиҥ сыһыанын билбэккэ хааларыттан хараастабын. Сылгыларбытын көрөр базалаахпыт, үчүгэй дьиэ-уот туппуппут. Уот-күөс баар. Онно олоруоххут. Айылҕата туох да оһуобай, сайын ырай дойдутунааҕар кэрэ. Эн сөбүлэстэххинэ, бырааппын аргыый бэлэмнээммин, аны кыһын Саҥа дьылга билиһиннэртиэм этэ».
Бүттүбүт… Олоҕу, дьону син билбэхтэһэбин дии сананар этим, соһуйдум, уолуйдум,
бу үлүгэр 21-с үйэҕэ маннык диэн эмиэ баар эбит дуу? Аккаастаатаҕым дии, хайдах атын киһи аатыттан итинник албыннаан билсиһиэххэ сөбүй, аата, дьиибэтин… Күүһүм- кыаҕым тиийэринэн туттунан, хата, киһилии бакааластым.
Билигин сөҕөбүн, бу убай барахсан быраатын туһугар кыһаллыбытыан, үтүөнү баҕара санаабытыан?! Олоххо тардыһыы күүһэ буоллаҕа, туох да диэбит иһин.
Хаар Эбэ
